Zoek  
winkelwagentje

 

De geschiedenis van behang 

Een beknopt overzicht van behang door de eeuwen heen. 

 


Grotten van Lascaux

 

Van wandschildering naar behang

Behang is eigenlijk een wandschildering die overgezet is op papier, zodat iedereen de mooiste dessins op de muur kan krijgen. Wandschilderingen zijn door de hele wereldgeschiedenis toegepast, in vrijwel alle culturen. Met een beetje fantasie kun je de grotten van Lascaux ook zien als wandschilderingen. Waarom zou je in de steentijd niet in een gezellig huis willen wonen? 

 


Pompeï, Villa der Mysteriën 

Antieke wereld

In de antieke wereld (Grieken, Romeinen), was de wandschildering alomtegenwoordig. Ze werden vervaardigd door speciale wandkunstenaars, die van project naar project gingen. Er was een duidelijke voorkeur voor "echte" afbeeldingen. Met mensen, dieren, en architectuur. Maar er komen ook al geometrische patronen en herhalingen van dessins voor. Vaak uitgevoerd in spectaculaire kleuren, in fresco (in de natte kalk). In Pompei en in verschillende musea in Rome en Napels zijn fantastische voorbeelden te vinden van de Romeinse wandbekleding.

 


Vlaams wandtapijt

 

Wandtapijten

Uit het middenoosten kwamen al vroeg (vroege middeleeuwen) decoratieve tapijten onze kant op. De tapijten waren niet voor vloeren maar voor wanden. In het in toenemende mate rijker wordende Europa woonde de adel in tochtige kastelen en huizen. In het noorden was dat onbehaaglijker dan bij de Romeinen, waar het bijna het hele jaar warm was en die in koudere gebieden vloerverwarming hadden. Een mooie isolerende oplossing daarvoor was het "wandtapijt". Dit hield de kou buiten en de warmte binnen. De tapijten kwamen vaak uit het Midden-Oosten en waren  voorzien waren van oosterse dessins. Misschien één van de redenen dat veel klassiek behangsoorten nu nog steeds in dessinering daar naartoe neigen?
Na verloop van de eeuwen ontstond er een zeer winstgevende wandtaptijtenindustrie in Vlaanderen. Voorbeelden hiervan zie je nog steeds in allerlei musea en in prive-kastelen. Soms zijn het tapijten van meer dan 500 jaar oud, dus met de duurzaamheid zat het wel goed.

Overigens: het duitse woord voor behang is "tapete", een duidelijke verwijzing naar het tapijt van de vroege middeleeuwen. 

 


Goudleerbehang

 

Goudleer

De eerste aanzet naar modern behang wordt gegeven door het zogeheten "goudleer". Goudleerbehang werd gemaakt op gelooide schapenhuiden. Deze werden gespannen en vervolgens kunstig bewerkt. Niet alleen werden er patronen op aangebracht, er werden ook 3D patronen in gedrukt, een reliefeffect dat nu nog wordt toegepast. Goudleer was echter zeer arbeidsintensief om te maken en door de beperkte afmeting van één schaap had je al snel veel stukken nodig om een mooi effect te krijgen. Goudleer werd dusdanig populair dat ook de "gewone man" zoiets wilde hebben. Het eerste "echte" behang is dan ook een imitatie van goudleer.

 

 


Behang drukblok

 

Het eerste behang

Het eerste imitatiegoudleer werd gemaakt door op een rol papier (eerst stof, maar dat was ook te kostbaar), met een blok, eigenlijk dus een soort stempel, een patroon te drukken. Het oudst bekende voorbeeld is uit 1508. Met meerdere stempels konden meerdere kleuren aangebracht worden. ook waren er blokken om reliëf mee te drukken. Het behang werd vervolgends niet op de wand geplakt maar op "tengels". Tengels zijn een lattenframe, met daarop gespannen jutte. Er bleef dus een open ruimten tussen het behang en de wand. Waarschijnlijk omdat de wanden toendertijd niet mooi afgewerkt werden, het kan ook nog wel wat isolatiewaarde hebben gehad. Maar label A krijg je er niet mee.

 

 
Behangwals

 

Technologische doorbraak.

Behang werd voor de massa beschikbaar toen de behangmachine met een wals werd uitgevonden. De eerste patenten hiervan zijn uit 1799. Op de wals (een ronde cilinder van perenhout met koperbeslag) werd het patroon aangebracht. Vervolgens rolt de wals over het papier. Of liever gezegd, het papier rolt langs de wals. De wals gaat constant door een bakje met verf waardoor de drukkwaliteit constant blijft. Voor meerkleurendruk worden meerdere walsen achterelkaar gezet. Tot wel twaalf verschillende. Behangmachines zijn vaak erg lang, tot wel 100 meter. In behangfabrieken wordt dus ook vaak gefietst.

De fabricage van behang is tot op heden eigenlijk niet veranderd ten opzichte van de eerste walsmachine. Er zijn ook nu nog negentiende eeuwse lijmdrukmachines in gebruik bij behangfabrikanten. Deze vooral engelse machines bleken dusdanig onverwoestbaar dat ze het nog steeds doen. Ook patronen uit de negentiende eeuw worden nog volop gebruikt. De wals zelf, die wordt regelmatig nieuw gemaakt.

Technische gezien zijn er een aantal innovaties geweest: de introdcutie van vinylbehang (jaren 1970), dus met een kunststof toplaag en de introdcutie van vlies in plaats van papier als rug (jaren 1990). Het drukprocedé is sneller, maar in de basis identiek aan hoe het vroeger ging.

 


printer

 

Printen en plotten

De laatste innovatie op behanggebied is printen. Door behang op een printer van het dessin te voorzien is het aantal patronen en afbeeldingen eindeloos geworden. Alles kan, vanaf één stuk. Meestal wordt er geprint op een vlieskwaliteit.

 

 


Rath en Doodeheefver behangfabriek Amsterdam

 

Nederlandse behangfabrikanten

In Nederland werd ook volop behang geproduceerd, vooral in de jaren '50 tot en met de jaren '80. een aantal fabrikanten:

- In Enschede onstond in het kader van een door de staat geregelde vervanging voor het verdwijnen van de textielindustrie de ETBI (eerste twentse behang industrie). Na veel omzwervingen werd dit uiteindelijk "Esta", dat nog steeds bestaat onder die naam en bescheiden hoeveelheden produceert.

- Rath&Doodeheefver (failliet),

- Goudsmit Hoff (failliet),

- Sanders. Deze voormailge grootste producent van nederland is geintegreerd in Esta na faillisement. Sanders produceerde nog tot ver in de jaren negentig, onder andere in delfgauw, midden in een woonwijk. In donkere hallen gevuld met dreunende antieke lijmdrukmachines.

- Eijffinger, produceert niet zelf meer, maar bestaat nog wel als behangleverancier.

- Balamundi, bestaat nog, maar heet nu BN international.

 

 

Weet u meer, dan voeg ik dat graag toe.

Adriaan Guldie

 

a.guldie@guldie.nl